Literatura w różnych epokach: OŚWIECENIE – najciekawsze informacje

0

Oświecenie to epoka, która trwała od roku 1730 do lat dwudziestych XIX wieku i dzieli się na cztery fazy: wczesne oświecenie, dojrzałe oświecenie, okres Sejmu Wielkiego i schyłek oświecenia.

Wczesne oświecenie trwało od 1730 do 1764 roku – wychodziły wtedy pierwsze czasopisma, pojawiła się publicystyka, która wskazywała problemy ustrojowe.

Czas dojrzałego oświecenia to okres między 1765 a 1787 rokiem, kiedy powstała scena narodowa, a Komisja Edukacji Narodowej realizowała reformy szkolnictwa. Rozwijało się wtedy nowoczesne czasopiśmiennictwo.

Okres Sejmu Wielkiego (1787-1795) – szczytowy okres polskiego oświecenia, czas publicystyki Staszica, Kołłątaja i Jegierskiego.

Od roku 1795 do lat dwudziestych XIX wieku trwał schyłek oświecenia i rozwijała się wtedy twórczość klasyków po utracie niepodległości, pojawiła się literatura legionowa.

Gatunki literackie oświecenia:

1) bajka,

2) hymn,

3) komedia,

4) oda,

5) poemat heroiczny,

6) poemat heroikomiczny,

7) powieść,

8) satyra,

9) sielanka,

10) tragedia.

Prądy literackie tej epoki:

1) klasycyzm – w poezji odnajduje się prostotę, harmonię i elegancję formy, poeci szukali wzorców w antyku,

2) rokoko – teksty rokokowe są ulotne, lekkie, w formie precyzyjnie dopracowanej, wiersze w tym stylu opowiadają o miłości, namiętności, flircie,

3) sentymentalizm – można powiedzieć, że poeci piszący w tym stylu, otoczyli kultem serce, uczuciowość i naturę.

Najważniejsze motywy i tematy w literaturze:

1) człowiek,

2) cały świat,

3) dojrzewanie,

4) miłość,

5) natura,

6) obyczajowość,

7) podróż,

8) troska o ojczyznę,

9) utopia.

Niektóre wielkie dzieła literatury oświecenia:

1) bajki Ignacego Krasickiego,

2) Pieśń legionów polskich we Włoszech (Mazurek Dąbrowskiego) Józefa Wybickiego,

3) Kubuś Fatalista i jego pan Denisa Diderota,

4) Robinson Crusoe Daniela Defoe.

Pisarze oświecenia:

1) Franciszek Bohomolec (1720-1784),

2) Franciszek Karpiński (1741-1825),

3) Ignacy Krasicki (1735-1801),

4) Adam Naruszewicz (1733-1796),

5) Julian Ursyn Niemcewicz (1758-1841),

6) Jan Potocki (1761-1815),

7) Stanisław Trembecki (ok. 1739-1812),

8) Franciszek Zabłocki (1752-1821).

[Informacje powyżej zaczerpnięte z książki System mądrego szukania: Literatura., Aleksandra Rzążewska (Wydawnictwo Park Sp. z o.o.) z roku 2006]

 

Fragment dzieła oświecenia (Satyra Świat zepsuty Ignacego Krasickiego):

Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić,

Wolno się na czas żenić, wolno i rozwodzić,

Godzi się kraść ojczyznę, łatwą i powolną;

A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno?

Niech się miota złość na cię i chytrość bezczelna -

Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna.

Gdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?

Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały.

Czciły was dobre nasze ojcy i pradziady,

A synowie, co w bite wstąpić mieli ślady,

Szydząc z świętej podściwych swych przodków prostoty,

Za blask czczego poloru zamienili cnoty. …

Leave A Reply