Literatura w różnych epokach: BAROK – najciekawsze informacje

0

Barok – ta nazwa pochodzi od włoskiego słowa barocco, co oznacza dziwny. Okres ten trwał od schyłku lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata trzydzieste XVIII wieku.

W polskim baroku wyróżniamy trzy jego fazy. Pierwsza z nich – wczesny barok – trwała od lat osiemdziesiątych XVI wieku do lat dwudziestych następnego wieku. W tej właśnie fazie powstało najwięcej poetyckich utworów mistyczno-metafizycznych. Druga faza, czyli barok dojrzały, trwała od połowy XVII wieku do schyłku lat siedemdziesiątych – następował wtedy dynamiczny rozkwit liryki barokowej. Ostatnią fazą jest późny barok, który rozpoczął się w latach osiemdziesiątych XVII wieku i trwał do lat trzydziestych wieku XVIII. Był to czas kryzysu państwa, a co za tym idzie kultury.

Gatunki literackie baroku:

1) diariusz (dziennik opisujący kolejne wydarzenia),

2) emblemat (połączenie obrazu i słowa, składa się z trzech części: motta, ilustracji i wiersza),

3) madrygał (krótki wiersz miłosny, wynoszący na piedestał piękno i zalety kobiecości),

4) sylwa (zbiór utworów o różnej tematyce).

Głównymi nurtami literackimi baroku są:

1) barok sarmacki (wiązał się z ludową kulturą),

2) poezja światowych rozkoszy (opiera się na stwierdzeniu, że wszyscy przemijamy i musimy jak najlepiej wykorzystać swoje życie),

3) poezja metafizyczna (poezja intelektualna, która nie unika patosu i makabry),

4) poezja mieszczańsko-plebejska  (tworzona przez mieszkańców miast, jej bohaterem jest mieszczanin postawiony wobec różnych konfliktów i problemów),

5) poezja ziemiańska (ukazująca wieś jako miejsce ucieczki od codzienności).

Środki poezji barokowej:

1) epatowanie brzydotą,

2) paradoksy,

3) oksymorony (np. zimny ogień, gorący lód),

4) budowanie obrazu na kontraście,

5) hiperbola (przesadne kreowanie zjawisk),

6) anafora (rozpoczynanie kolejnych wersów tym samym słowem lub zwrotem),

7) przestawny szyk wyrazów w zdaniu.

Barokowe prądy literackie:

1) gongoryzm (najczęściej filozoficzna w treści poezja),

2) klasycyzm (nurt przywołujący antyczne wzorce),

3) marinizm (nurt w poezji pochodzący od włoskiego poety Giambattisty Marino tworzącego tak, by zaskoczyć czytelnika).

Najważniejsze motywy i tematy literatury barokowej:

1) miłość,

2) nietolerancja wyznaniowa,

3) śmierć,

4) wojna,

5) życie wiejskie,

6) mit Sarmaty (przekonanie, że szlachta polska pochodzi od Sarmatów (starożytnego ludu zamieszkującego tereny między Wołgą i Donem).

Wielkie dzieła literatury baroku:

1) liryki Daniela Naborowskiego,

2) Do trupa Jana Andrzeja Morsztyna,

3) Moralia Wacława Potockiego,

4) Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska,

5) Świętoszek Moliera,

6) Don Kichot Miguela de Cervantesa.

Pisarze tej epoki:

1) Józef Baka (1707-1780),

2) Jan III Sobieski (1629-1696) – pisał listy do królowej Marysieńki,

3) Wespazjan Kochowski (1633-1700),

4) Jan Andrzej Morsztyn (1621-1693),

5) Zbigniew Morsztyn (1628-1689),

6) Daniel Naborowski (1573-1640),

7) Jan Chryzostom Pasek (ok. 1636 – ok. 1701),

8) Wacław Potocki (1621-1696),

9) Samuel Twardowski (1600-1661).

Pojęcia wiążące się z epoką baroku:

1) konserwatyzm - trzymanie się tradycji,

2) kosmopolityzm - lekceważenie dorobku swojego kraju, a zapatrzenie w zagraniczną kulturę,

3) rokoko - ostatnia faza baroku,

4) sarmatyzm - kultura szlachecka z XVII wieku.

[Informacje powyżej zaczerpnięte z książki System mądrego szukania: Literatura., Aleksandra Rzążewska (Wydawnictwo Park Sp. z o.o.) z roku 2006]

 

Fragment dzieła baroku (List Jana III Sobieskiego do królowej Marysieńki z dnia 5 maja 1667 roku):

W Żółkwi, 5 V [1667].

Jedyna duszy i serca pociecho, najśliczniejsza Marysieńku, pierwsze moje i ostatnie na tym świecie kochanie!

Rozjechawszy się z jedynym panem serca mego, rozstawszy się z duszą moją, rozdzieliwszy la meilleure partie de moi meme, nie zostaje przy mnie, tylko cień i umbra pełna melankolii, pełna żalu, frasunku, a imaginacja wszystkich, które mogą być, najokropniejszych rzeczy; jeśli tedy można rzecz nie brzydzić się sobą samym, snadno możeć, moja najśliczniejsza panienko, uważyć. Przydała jeszcze tego wszystkiego na pożegnanie oddana mi z rąk Wci mojej duszy kartka, której doczytać było niepodobna. Ja nie wiem, moje serce, jakoś się Wć zdobyć i odważyć na to mogła pisać takie rzeczy, widząc mię w tak ciężkim utrapieniu i wiedząc, spróbowawszy dobrze i przypatrzywszy się nie przez godzinę, nie przez dzień, nie przez jeden rok, żem ja nie żył, tylko dla Wci, moja jedyna panno, że mi nic na tym nie było miłego świecie. Wszak moja intencja była wiadoma wprzód P. Bogu, a potem Wci, moje serce, żem się nigdy żenić nie miał woli. Jedynaś ty, moja królewno, była celem moich fortun i szczęśliwości; czego że mi dał był doczekać P. Bóg, jegom to cudownej przypisował predestynacji. Teraz dlaczego mię rozłącza z Wcią sercem moim, trudno się jego świętej badać woli, mam jednak w Nim nadzieję, że widząc wszystkie skrytości serca mego. nie dopuści na mnie tego, czego bym znieść nie mógł bez obrazy podobno Jego samego. Nie zabijajże mię tym, moja duszo jedyna, więcej; bo o tym myśląc, przed czasem najokrutniejszą przyszłoby umierać śmiercią. Ja, jeślim kiedy zgrzeszył przeciwko Wci memu sercu, przepraszam uniżenie, całując milion razy w śliczne nóżki Wć serce moje, abyś to cale w wieczną puściła niepamięć. …

 

Leave A Reply